Oorproblemen: de belangrijkste oor-zaken op een rij gezet
Bron: Onze Hond 08 - 2005 / Auteur: Maarten Kappen

In de alledaagse praktijk komen we bij de hond veelvuldig allerlei oorproblemen tegen. Geschat wordt dat dit ongeveer 5 % van alle consulten betreft. Dit kan variëren van een simpele vieze uitwendige gehoorgang tot een tumor uitgaande van de oorschelp. De klachten kunnen hierbij uiteenlopen van geringe jeuk tot een totale doofheid. Veruit de grootste groep is die van de honden met een uitwendige oorontsteking. Belangrijk hierbij is dat blijkt dat juist deze, indien niet goed behandeld, makkelijk kan leiden tot een chronisch probleem. Hetgeen heel vervelend is zowel voor hond als baas. Ik zal in dit artikel uitleggen wat een uitwendige oorontsteking is, wat de belangrijkste factoren zijn die hiertoe leiden en welke rassen hiervoor extra gevoelig zijn. Ook ga ik in op behandelingsmogelijkheden en preventie.

Bouw en functie van het oor

We onderscheiden bij het oor een drietal onderdelen:

•  het uitwendige oor

•  het middenoor

•  het binnenoor

1.)

Het uitwendige oor wordt gevormd door de oorschelp en de uitwendige gehoorgang. Deze uitwendige gehoorgang heeft een relatief groot verticaal gedeelte en een klein horizontaal gedeelte dat eindigt bij het trommelvlies.

De uitwendige gehoorgang is bekleed met huid, waarin zich haarzakjes en een tweetal type klieren bevinden. Een type dat vettig oorsmeer afgeeft en een ander type dat een meer waterige eiwithoudende vloeistof afscheidt. Deze spelen een rol bij het intact houden en het schoonhouden van de uitwendige gehoorgang en het trommelvlies, en bij de afweer tegen infecties. In de uitwendige gehoorgang is de huid warm en relatief vochtig. Het uitwendige oor heeft als functie het opvangen van geluidssignalen en het bepalen van de richting waaruit het komt.

De oorschelp en gehoorgang kunnen sterk verschillen van vorm en positie en wat betreft een aantal andere eigenschappen. We kennen allemaal het verschil tussen staande en hangende oren bij de diverse rassen. Minder bekend is het feit dat ook de grootte van de gehoorgang kan variëren. Bijvoorbeeld de Shar-pei heeft een erg nauwe gehoorgang, de Duitse Herder daarentegen een ruime. Beide rassen hebben overigens een specifieke extra gevoeligheid voor het ontwikkelen van oorontsteking. Ook de hoeveelheid en dichtheid van haren in de gehoorgang kan verschillen, of de hoeveelheid klierweefsel. Van de Cocker Spaniel is bekend dat deze én meer haren én meer producerend klierweefsel in de uitwendige gehoorgang heeft. Samen met de hangende oorschelp ontstaat hierdoor ook een extra gevoeligheid voor uitwendige oorproblemen. 

2.)

Het middenoor begint bij het trommelvlies. Een drietal botjes (hamer,aambeeld en stijgbeugel genoemd) opgehangen in een bolvormige ruimte, de bulla tympanica, vormen door contact met dit trommelvlies een doorgeefluik om de geluidsgolven naar vloeistoftrillingen om te zetten. Ook is er via de buis van Eustachius een verbinding met de keel. Bij de brachycephalen, de kortschedeligen, wordt wel aangenomen dat door de aparte vorm van de keel de functie van deze buis,  onder andere drukregulatie en drainage van het middenoor, nog wel eens letterlijk en figuurlijk in het gedrang komt. Middenoorontstekingen zien we mogelijk mede hierdoor bijvoorbeeld bij de Franse Bulldog relatief veel.

3.)

Deze vloeistoftrillingen worden in het inwendige oor doorgegeven via een aantal zeer gevoelige structuren aan de oorzenuw, welke naar het gehoorcentrum in de hersenen leidt. Dit inwendige oor zorgt verder ook voor het mederegelen van de positie van hoofd en ledematen, en het evenwichtsgevoel. Aantasting hiervan kan dus leiden tot omvallen, atactisch lopen, scheef houden van het hoofd, typische oogbewegingen, en doofheid.

Door de nauwe verbinding van deze drie onderdelen is het voor te stellen dat een probleem in het ene, ook makkelijk kan leiden tot een probleem bij het andere. Dit geldt vooral voor het uitwendige en het middenoor. Ongeveer 80% van de gevallen van uitwendige oorontsteking heeft ook een middenoorontsteking. Deze zijn slechts gescheiden door het trommelvlies en dit is relatief eenvoudig te passeren door bijvoorbeeld bepaalde bacteriële infecties.

Oorzaken van uitwendige oorontstekingen

Doordat het uitwendige oor in feite een verlengstuk van de huid is, kun je de belangrijkste oorzaak van huidaandoeningen ook hier terugvinden als hoofdoorzaak voor uitwendige oorontsteking. Dat betreft atopie. Dit noemt men het geheel van overgevoeligheidsreacties voor stoffen uit de omgeving van het dier (of mens). Bijvoorbeeld huisstofmijtrestanten, graspollen etc. Soms zelfs is het oor de eerste plaats waar de klachten ontstaan. Bepaalde rassen zijn hiervoor gepredisponeerd, zoals de West Highland White Terrier of de Labrador Retriever. Door deze atopie ontstaan meestal secundaire problemen zoals bacteriële infecties. Ook het krabben kan leiden tot uitgebreide ontstekingen. In mindere mate spelen andere vormen van allergie een rol, zoals de voedingsallergie. Hiervan wordt aangenomen dat die in minder dan 5% van de gevallen optreedt. Door atopie kun je een rode en geïrriteerde binnenkant van de oorschelp en gehoorgang zien. Deze kan een vochtig gezwollen aspect krijgen als er een bijkomende infectie met bacteriën of gisten ontstaat. Deze laatste en dan met name de groep van de Malassezia kunnen zelfs grotendeels het beeld bepalen bij rassen die hiervoor gepredisponeerd zijn.

Honden die lijden aan seborrhoe, een defect in de afschilfering c.q. de verhoorning van de huid, hebben ook een sterk verhoogde gevoeligheid voor het ontwikkelen van oorontsteking. Meestal is dit een gevolg van andere oorzaken zoals infecties, echter er zijn ook primaire vormen. Er is een beschadiging van de huid, met soms meer productie van talg, meer schilfering. Een voorbeeld hiervan is de Basset Hound.  

En dan de oormijt Otodectis Cynotiss. Deze leeft in de uitwendige gehoorgang van schilfers en oorsmeer. De mijt graaft geen gangen in, maar leeft op de huid en veroorzaakt hierbij veel jeuk. Er wordt wel aangegeven dat slechts een drietal volwassen mijten reeds een intense reactie kunnen oproepen. Hij heeft een levenscyclus van ongeveer 3 weken. Deze mijt kan zelfstandig een oorzaak zijn van oorontstekingen, doch is veelal een begeleidend fenomeen. De mijt is in principe met het blote oog te zien, echter door de diepte van de verticale gehoorgang welke met smeer gevuld is ziet men hem het beste met een oorkijker.

foto Oorinspectie van een pup

Een vreemd voorwerp bijvoorbeeld een grasaar kan ook aanleiding zijn tot een gemene ontsteking. Intens schudden met het hoofd, pijnlijkheid tot en met uitgebreide ontsteking zowel van de uitwendige gehoorgang als in het middenoor kunnen voorkomen. Dit laatste met name omdat het trommelvlies geperforeerd kan worden door de grasaar.

Vooral jonge en actieve honden, en met name jachthonden, zijn een risicogroep vooral in de zomer (grasaar!). 

Poliepen of tumoren kunnen in een klein percentage van de gevallen voorkomen. Meestal zijn deze laatsten goedaardig doch veroorzaken zij wel een chronische uitwendige oorontsteking. Ook wratten komen we soms tegen in het oor, en zeker op de oorschelp.

Behandeling en preventie

Voor een goede behandeling is het belangrijk om de precieze oorzaak vast te stellen en niet alleen de secundaire gevolgen aan te pakken. Dit vereist een nauwkeurig en soms uitgebreid onderzoek. Veelal is er al een goede diagnose te stellen aan de hand van het nauwgezet uitvragen van de ziektegeschiedenis, een algemeen onderzoek, het kijken in de uitwendige gehoorgang, het afnemen en beoordelen van een ooruitstrijkje (swabje). Dit kan men dan uitbreiden met bloedonderzoek, bacteriologisch onderzoek en schimmelkweek, röntgenologisch onderzoek en nog verdergaande onderzoeken.

In het algemeen zijn de meeste gevallen van uitwendige oorontsteking prima medicamenteus te behandelen. Vaak gebeurt dit door allereerst de gehoorgang te spoelen en daardoor te reinigen (dus niet met wattenstaafjes!), en daarna lokaal te druppelen of te zalven. Haren welke een mechanische belemmering vormen voor de afvoer van oorsmeer en ontstekingsmateriaal worden voorzichtig verwijderd uit de gehoorgang. Tijdens het trimmen dienen dezen altijd verwijderd te worden. In ernstiger gevallen, zeker als ook het middenoor erbij betrokken is, wordt de hond ook door middel van tabletten behandeld. Bijvoorbeeld met antibiotica op basis van een kweek uit de gehoorgang. Voor oormijten kan men tegenwoordig ook een middel op de huid in de nek druppelen, welke overigens niet alleen de mijten doch ook andere inwendige en uitwendige parasieten aanpakt. De grasaar wordt meestal onder sedatie al dan niet met endoscopie verwijderd en de bijkomende ontsteking door spoelen en medicamenteuze behandeling bestreden.

De chronische gevallen met steeds terugkerende infectie kunnen soms goed reageren op het chirurgisch verwijderen van het vernauwde en veel smeer producerende verticale gedeelte van de uitwendige gehoorgang. Daarmee wordt het milieu sterk veranderd en vindt er een betere drainage plaats van oorsmeer en eventueel ontstekingsmateriaal.

In geval van een geheel dichtgewoekerde, permanent ontstoken en pijnlijke uitwendige gehoorgang is het te adviseren een zogenaamde totale ablatio te doen met als doel de hond weer een draaglijk leven te geven. Hierbij worden zowel het verticale als het horizontale deel van de gehoorgang verwijderd, het trommelvlies en de inhoud van het middenoor. Dit is een lastige en uitgebreide chirurgie, waarbij de hond zijn gehoor vrijwel geheel verliest aan die zijde, maar waar tegenover staat dat hij enorm opknapt door dat hij niet meer met pijn en permanente ontsteking door het leven hoeft.

Preventie

Preventief zijn een aantal zaken van belang:

•  Inspecteer de oren regelmatig om vast te stellen of er sprake is van een (beginnende) ontsteking. Vergelijk ook beide oren met elkaar, vaak is het een eenzijdig probleem.

•  Beginnende oorontstekingen hebben sterk de neiging chronisch te worden, dus laat het direct door een dierenarts goed behandelen. Breng een zalf of vloeistof voldoende diep en in ruime mate in.

•  Reinig een oor regelmatig met een goede vloeistof, zeker als het een ras betreft met een verhoogde gevoeligheid voor uitwendige oorontsteking.

•  Ga niet met watten staafjes in de gehoorgang, gebruik geen slaolie of iets dergelijks.

•  Voorkom verdergaande beschadiging door krabben door directe behandeling, pijnstilling en de hond eventueel tijdelijk een kap op te zetten.

•  Bedenk dat warmte, vocht, haren, vuil, en bepaalde allergenen in de gehoorgang voor verergering van de situatie kunnen zorgen. Maak de oren na het zwemmen bijvoorbeeld altijd schoon met een speciale oorreinigingsvloeistof.